Skip to main content

Çocuklarda Baş Dönmesi ve Kalp Hastalıkları: Ne Zaman Çocuk Kardiyoloğuna Başvurulmalı?

Çocuklarda Baş Dönmesi ve Kalp Hastalıkları: Ne Zaman Çocuk Kardiyoloğuna Başvurulmalı?
ÇOCUK KARDİYOLOJİSİ

Çocuklarda baş dönmesi, ailelerin çocuk doktoruna en sık getirdiği şikayetlerden biridir. Çoğu zaman sıvı kaybı, açlık, kansızlık ya da ani ayağa kalkma gibi zararsız ve kolay düzeltilebilen nedenlere bağlıdır. Ancak bazı durumlarda baş dönmesi, kalbin ritminde, kapaklarında ya da kalp kasında bir sorunun ilk işareti olabilir.

Kısaca

Baş dönmesi egzersiz sırasında ortaya çıkıyorsa, çarpıntı, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyorsa ya da ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa, çocuğun bir çocuk kardiyoloğu tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazıda çocuklarda baş dönmesinin kalp dışı ve kalp kaynaklı nedenlerini, hangi durumların uyarı işareti sayıldığını ve kardiyolojik değerlendirmenin nasıl yapıldığını bulabilirsiniz.

Çocuklarda Baş Dönmesi Nedir?

Baş dönmesi tek bir şikayet gibi görünse de çocuklar bunu farklı şekillerde tarif eder. Bazı çocuklar “etraf dönüyor” derken, bazıları “gözüm karardı”, “bayılacak gibi oldum” ya da “dengemi kaybettim” şeklinde anlatır. Bu ayrım önemlidir:

Dönme hissi (vertigo)

Çevrenin ya da kişinin kendisinin döndüğü hissidir. Daha çok iç kulak ve sinir sistemiyle ilişkilidir.

Bayılacak gibi olma (presenkop)

Göz kararması, kulak çınlaması, halsizlik ve ayakta duramama hissidir. Beyne giden kan akımının kısa süreli azalmasıyla ilgilidir ve kalp kaynaklı nedenlerde daha sık görülür.

Dengesizlik

Yürürken sendeleme ya da ayakta dengede duramama hissidir.

Çocuğunuzun yaşadığı durumu kendi kelimeleriyle anlatmasını istemek ve atakların ne zaman, ne yaparken ortaya çıktığını not etmek, hekimin doğru nedene ulaşmasını kolaylaştırır.

Çocuklarda Baş Dönmesinin Kalp Dışı Nedenleri

Çocuklarda baş dönmesinin büyük bölümü kalp dışı nedenlere bağlıdır. En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

  • Sıvı kaybı: Yetersiz su tüketimi, sıcak hava, ishal, kusma veya yoğun terleme sonrası kan hacmi azalır ve baş dönmesi gelişebilir.
  • Hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü): Kahvaltı yapmadan okula giden ya da uzun süre aç kalan çocuklarda sık görülür. Titreme, terleme ve halsizlik eşlik edebilir.
  • Demir eksikliğine bağlı kansızlık: Kanın oksijen taşıma kapasitesi azaldığında çocuk çabuk yorulur, solgunlaşır ve baş dönmesi yaşayabilir.
  • Kulakla ilgili nedenler: Orta kulak iltihapları ve iç kulağı etkileyen durumlar dönme hissine yol açabilir.
  • Nörolojik nedenler: Migren ve bazı sinir sistemi hastalıkları baş dönmesiyle kendini gösterebilir.
  • Psikojenik nedenler: Kaygı, stres ve panik ataklar, özellikle ergenlik döneminde baş dönmesi ve nefes darlığı hissine neden olabilir.
  • Ani ayağa kalkma ve uzun süre ayakta kalma: Ergenlerde sık görülen, otonom sinir sisteminin geçici yanıtına bağlı baş dönmesi ve bayılmalar genellikle masumdur, ancak bayılma yaşanan her çocuğun bir kez değerlendirilmesi uygundur.

Baş Dönmesine Yol Açabilen Kalp Hastalıkları

Çocuklarda baş dönmesi daha az sıklıkla da olsa bazı kalp ve damar hastalıklarına bağlı olabilir. Bu hastalıklarda ortak nokta, kalbin vücuda ve özellikle beyne yeterli kan pompalayamamasıdır. Başlıca kalp kaynaklı nedenler şunlardır:

Ritim Bozuklukları

Kalbin çok hızlı (taşikardi) ya da çok yavaş (bradikardi) atması, kalbin etkin pompalama yapmasını engeller. Çocuklarda en sık görülen hızlı ritim bozukluğu supraventriküler taşikardidir ve ani başlayıp ani biten çarpıntı ataklarıyla birlikte baş dönmesine yol açabilir. Uzun QT sendromu gibi kalıtsal ritim bozuklukları ise egzersiz, heyecan veya ani bir sesle tetiklenen bayılmalarla kendini gösterebilir. Ayrıntılı bilgi için çocuklarda ritim bozuklukları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kapak Darlıkları

Aort kapağı veya pulmoner kapakta darlık bulunduğunda, kalbin pompaladığı kan dar bir açıklıktan geçmek zorunda kalır. Özellikle efor sırasında vücudun artan kan ihtiyacı karşılanamaz ve çocuk baş dönmesi, göğüs ağrısı ya da bayılma yaşayabilir. Bu darlıklar çoğu zaman rutin muayenede duyulan bir üfürümle fark edilir.

Kalp Kasının Hastalıkları (Kardiyomiyopatiler)

Kalp kasının anormal kalınlaşması (hipertrofik kardiyomiyopati) veya genişleyip zayıflaması (dilate kardiyomiyopati), kalbin pompalama gücünü etkiler. Hipertrofik kardiyomiyopati, genç sporcularda egzersizle ortaya çıkan baş dönmesi ve bayılmaların önemli nedenlerinden biridir ve sıklıkla ailesel geçiş gösterir.

Kalp İltihabı (Miyokardit)

Çoğunlukla viral enfeksiyonlar sonrasında kalp kasında gelişen iltihaplanmadır. Yakın zamanda geçirilmiş bir enfeksiyonun ardından ortaya çıkan halsizlik, çarpıntı, göğüs ağrısı ve baş dönmesi miyokarditi düşündürebilir.

Bazı Doğuştan Kalp Hastalıkları

Doğuştan kalp hastalıklarının bir kısmı, kalpte veya büyük damarlarda yapısal bir sorun nedeniyle kan akımını etkileyebilir. Koroner arterlerin doğuştan anormal yerleşimi gibi nadir durumlar, özellikle efor sırasında baş dönmesi ve bayılmaya neden olabilir. Daha önce kalp ameliyatı geçirmiş çocuklarda da ritim sorunlarına bağlı baş dönmesi görülebilir.

Kalp Yetersizliği

Kalbin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar kan pompalayamadığı durumdur. Çocuklarda çabuk yorulma, nefes darlığı, beslenme güçlüğü ve büyüme geriliğine eşlik eden baş dönmesi kalp yetersizliğinin belirtisi olabilir.

Tüm bu hastalıklar hakkında daha fazla bilgi için çocuk kalp hastalıkları sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Baş Dönmesi Ne Zaman Kalp Hastalığını Düşündürür?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa, baş dönmesinin kalp kaynaklı olabileceği akla gelmeli ve çocuk bir çocuk kardiyoloğu tarafından değerlendirilmelidir:

  • Baş dönmesinin egzersiz sırasında ortaya çıkması: Koşarken, top oynarken veya beden eğitimi dersinde gelişen baş dönmesi ve bayılma, dinlenme sırasında görülenlerden farklı olarak mutlaka araştırılmalıdır.
  • Açıklanamayan ve tekrarlayan ataklar: Belirgin bir tetikleyici (açlık, sıcak, uzun süre ayakta kalma) olmadan tekrarlayan baş dönmesi atakları.
  • Çarpıntı eşlik etmesi: Kalbin hızlı, düzensiz ya da “yerinden çıkacakmış gibi” atması.
  • Göğüs ağrısı eşlik etmesi: Özellikle eforla gelen göğüs ağrısı.
  • Bayılma (senkop) yaşanması: Öncesinde uyarıcı belirti olmadan ani bilinç kaybı, yatarken veya otururken bayılma.
  • Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü: Ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm, kardiyomiyopati veya kalıtsal ritim bozukluğu bulunması.
  • Muayenede veya EKG’de anormallikler: Muayenede üfürüm duyulması ya da EKG’de kalp hastalığını düşündüren bulgular saptanması.

Önemli: Egzersiz sırasında bayılan, bayılma sonrası bilinci hızla düzelmeyen veya nöbet benzeri kasılmaları olan bir çocuk için vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Kardiyolojik Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Baş dönmesi şikayetiyle başvuran bir çocukta değerlendirme, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayeneyle başlar. Atakların ne zaman ve hangi aktivite sırasında olduğu, eşlik eden belirtiler, aile öyküsü ve çocuğun beslenme ile sıvı alımı sorgulanır. Gerekli görüldüğünde şu çocuk kalp değerlendirmeleri yapılır:

  1. Elektrokardiyografi (EKG)Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ritim bozuklukları, uzun QT sendromu ve kalp kasında kalınlaşma gibi durumlar hakkında ilk ipuçlarını verir.
  2. Kalp ultrasonu (ekokardiyografi, EKO)Kalbin yapısını, kapaklarını, kalp kasının kalınlığını ve pompalama gücünü ağrısız ve radyasyonsuz şekilde gösterir.
  3. 24 saatlik ritim HolterGün içinde ortaya çıkan ve muayene sırasında yakalanamayan ritim bozukluklarını tespit etmek için kullanılır.
  4. Efor testiBaş dönmesi egzersizle ortaya çıkıyorsa, kalbin efor sırasındaki ritmini ve yanıtını değerlendirmek için uygulanır.
  5. 24 saatlik tansiyon HolterTansiyon dalgalanmalarının baş dönmesine katkısını değerlendirmek amacıyla gerekli durumlarda yapılır.

Bu testlerin çoğu ağrısızdır ve çocuklar tarafından kolayca tolere edilir. Hangi testlerin gerekli olduğuna, çocuğun öyküsü ve muayene bulgularına göre hekim karar verir.

Aileler Neler Yapabilir?

  • Baş dönmesi başladığında çocuğu oturtun veya sırtüstü yatırıp bacaklarını yükseltin.
  • Bilinci yerindeyse su veya şekerli bir içecek verin.
  • Atakların tarihini, süresini, ne yaparken başladığını ve eşlik eden belirtileri not edin. Mümkünse atak sırasında nabzını sayın.
  • Çocuğunuzun düzenli kahvaltı yapmasına ve gün içinde yeterli su içmesine dikkat edin.
  • Ailede genç yaşta ani ölüm, kalp kası hastalığı veya ritim bozukluğu öyküsü varsa bunu hekiminizle mutlaka paylaşın.
  • Spora başlayacak veya lisanslı spor yapan çocuklarda, şikayet olmasa bile sporcu kalp muayenesi yaptırmayı düşünün.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda baş dönmesi kalp hastalığı belirtisi midir?

Çoğu zaman hayır. Çocuklarda baş dönmesinin büyük kısmı sıvı kaybı, açlık, kansızlık veya ani ayağa kalkma gibi zararsız nedenlere bağlıdır. Ancak egzersizle ortaya çıkan, çarpıntı, göğüs ağrısı veya bayılmanın eşlik ettiği baş dönmeleri kalp kaynaklı olabileceğinden çocuk kardiyoloğu tarafından değerlendirilmelidir.

Egzersiz sırasında başı dönen çocuk spora devam edebilir mi?

Egzersiz sırasında baş dönmesi veya bayılma yaşayan bir çocuk, kardiyolojik değerlendirme tamamlanana kadar yoğun fiziksel aktiviteye ara vermelidir. Değerlendirme sonucunda bir sorun saptanmazsa çocuk güvenle spora dönebilir.

Çocuğum baş dönmesi yaşadığında hangi doktora gitmeliyim?

İlk başvuru genellikle çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına yapılır. Öykü ve muayenede kalp kaynaklı bir neden düşünülürse veya uyarı işaretlerinden biri varsa çocuk kardiyoloğuna yönlendirme yapılır. Dönme hissi ön plandaysa kulak burun boğaz, nörolojik bulgular varsa çocuk nörolojisi değerlendirmesi gerekebilir.

EKG normal çıktıysa kalp hastalığı olmadığı anlamına mı gelir?

Normal bir EKG önemli bir bulgudur, ancak tek başına tüm kalp hastalıklarını dışlamaz. Ara ara ortaya çıkan ritim bozuklukları veya yapısal kalp hastalıkları için ekokardiyografi, ritim Holter veya efor testi gibi ek incelemeler gerekebilir.

Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü olan çocuğa ne yapılmalı?

Ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm öyküsü bulunan çocukların, şikayetleri olmasa bile çocuk kardiyoloğu tarafından değerlendirilmesi önerilir. Bu değerlendirme, kalıtsal ritim bozuklukları ve kalp kası hastalıklarının erken tanınmasını sağlar.

Doç. Dr. Osman Güvenç ile Değerlendirme

Çocuğunuzda tekrarlayan baş dönmesi, eforla gelen şikayetler, çarpıntı veya bayılma varsa, ayrıntılı bir çocuk kardiyolojisi değerlendirmesiyle olası kalp kaynaklı nedenler güvenle araştırılabilir. Doç. Dr. Osman Güvenç, Bursa Nilüfer’deki muayenehanesinde EKG ve ekokardiyografi başta olmak üzere çocuk kalp değerlendirmelerini yapmaktadır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Çocuğunuzun şikayetleriyle ilgili en doğru değerlendirme, muayene sonrasında hekiminiz tarafından yapılacaktır.